Waar let je op bij het kopen van veilig speelgoed?

In de aanloop naar Sinterklaas en Kerst gaat er veel speelgoed over de toonbank, en steeds vaker ook via webwinkels en marktplaatsen waarvan je niet precies weet waar ze vandaan leveren. Het meeste speelgoed is prima. Toch loont het om bij het kopen even een paar dingen na te lopen, zeker als er jonge kinderen in huis zijn of als een cadeau bij een kind terechtkomt dat jonger is dan je denkt.

1. De CE-markering: wat die wel en niet zegt

Speelgoed dat in de Europese Unie wordt verkocht, moet een CE-markering hebben. Met dat logo verklaart de fabrikant dat het product voldoet aan de Europese veiligheidseisen voor speelgoed.

Het is geen keurmerk. Een CE-markering is geen kwaliteitslabel en geen bewijs dat een onafhankelijke instantie het speelgoed heeft getest. Meestal beoordeelt de fabrikant het product zelf en brengt hij ook zelf het logo aan.

Een CE-logo is bovendien makkelijk na te maken. Vooral bij heel goedkoop speelgoed van onbekende verkopers zegt het op zichzelf weinig. En of iets leuk of geschikt is voor een kind van vijf, staat er los van: het is geen leeftijdsadvies.

Zie de CE-markering als minimumvoorwaarde. Ontbreekt die helemaal, laat het product dan liggen. Staat hij er wel op, loop dan de rest van deze lijst na.

Let ook op of er een naam en adres van de fabrikant of importeur op de verpakking of het product staan. Speelgoed zonder herkenbare afzender is een waarschuwingssignaal: als er iets mis mee is, kun je bij niemand terecht.

2. Leeftijdsaanduiding en kleine onderdelen

Op de verpakking staan vaak twee soorten leeftijdsinformatie, en die worden nogal eens door elkaar gehaald.

Het eerste is een leeftijdsadvies, zoals “6+” of “vanaf 8 jaar”. Dat zegt vooral iets over moeilijkheid en speelplezier. Een slim kind van vijf kan prima met een spel voor zesjarigen overweg.

Het tweede is een veiligheidswaarschuwing, meestal het rondje met een doorgestreept kindergezicht en “0-3”, of de tekst “Niet geschikt voor kinderen jonger dan 36 maanden”. Die gaat níét over hoe moeilijk het speelgoed is. Hij betekent dat er kleine onderdelen in zitten waar een jong kind in kan stikken.

Neem die tweede waarschuwing letterlijk. Kinderen onder de drie stoppen alles in hun mond, ook als ze “eigenlijk al heel groot” zijn.

Een vuistregel die thuis vaak wordt gebruikt: past een onderdeel helemaal in een leeg wc-rolletje, dan is het te klein voor een baby of dreumes. Denk aan losse oogjes van knuffels, kraaltjes, knikkers, kleine LEGO-steentjes, dopjes en onderdelen die van een groter speeltuig af kunnen breken.

3. Knoopcelbatterijen: kijk naar het batterijvak

Knoopcelbatterijen (die kleine, platte, ronde batterijen) zitten in veel lichtgevend en pratend speelgoed, maar ook in kaarten met muziek, afstandsbedieningen en kleine gadgets. Als een kind zo’n batterij inslikt, kan die in korte tijd ernstige inwendige brandwonden veroorzaken.

Controleer daarom:

Zit het batterijvak vast met een schroefje of een sluiting die een kind niet zelf open krijgt? Een klepje dat je met een duimnagel opendrukt, is bij jonge kinderen niet genoeg.
Is het speelgoed stevig genoeg om niet open te barsten als het van tafel valt of als er een kind op gaat staan?
Bewaar je losse reservebatterijen buiten bereik? Ook lege batterijen zijn niet onschuldig.

Vermoed je dat een kind een knoopcelbatterij heeft ingeslikt, ga dan direct naar een arts of de spoedeisende hulp. Wacht niet af tot er klachten komen.

4. Sterke magneten

Magneten zitten in bouwsets, magnetische tegels, puzzels en sommige knutselsets. Eén ingeslikte magneet is al niet goed, maar het grote gevaar ontstaat als een kind er twee of meer inslikt: die kunnen elkaar door de darmwand heen aantrekken en zo ernstige schade veroorzaken.

Waar je op kunt letten:

Zitten de magneten volledig ingesloten in het speelgoed, of kunnen ze los raken? Kijk bij magnetische bouwtegels of de randen heel zijn en of er niets rammelt.
Kleine losse magneetbolletjes en magnetische “stressballetjes” horen niet in huis bij jonge kinderen.
Gooi beschadigd magnetisch speelgoed weg in plaats van het nog even te laten gebruiken.

5. Koorden, touwtjes en linten

Lange koorden en touwtjes kunnen een verstikkings- of verwurgingsgevaar opleveren, vooral bij baby’s en dreumesen.

Trekfiguurtjes en speelgoed met een touw zijn leuk voor kinderen die lopen, maar laat ze niet in bed of box liggen.
Hang geen speelgoed met lange koorden aan een bedje of box.
Kijk bij verkleedkleren en tasjes of koordjes niet te lang zijn en of ze zo zijn gemaakt dat ze nergens blijven haken.
Ruim na het uitpakken linten en pakpapier op voordat een baby erbij kan.

6. Geluid: hoe hard is te hard?

Speelgoed met geluid wordt vaak heel dicht bij het oor gehouden. Een toetertje, een speelgoedtelefoon of een pratende knuffel die voor een volwassene “gewoon wat luid” klinkt, is op een paar centimeter van een kinderoor een stuk harder.

Probeer het geluid in de winkel of meteen na het uitpakken zelf uit, op de afstand waarop een kind het vasthoudt.
Kies bij voorkeur speelgoed met een volumeknop of een stille stand.
Kinderkoptelefoons met een volumebegrenzing zijn een betere keuze dan een gewone koptelefoon.

7. Slijm, klei en chemische stoffen

Slijm, kneedzand, glitterlijm, schminksets en experimenteerdozen zijn populair als cadeau. Het meeste is veilig bij normaal gebruik, maar een paar algemene regels gelden altijd:

Volg de leeftijdsaanduiding op de verpakking. Bij experimenteer- en scheikundedozen staat er vaak ook bij dat er een volwassene bij moet zijn. Neem dat serieus.
Slijm en klei horen niet in de mond. Laat kinderen na het spelen hun handen wassen.
Koop dit soort producten bij een bekende winkel of webwinkel, zodat je weet dat ze aan de Europese regels moeten voldoen.
Wees voorzichtig met zelfgemaakte slijmrecepten van internet met huishoudelijke middelen. Wat in een filmpje leuk lijkt, is niet altijd geschikt voor kinderhanden.
Schmink en make-up voor kinderen: test eerst op een klein stukje huid en stop als de huid rood wordt of jeukt.

8. Tweedehands speelgoed controleren

Tweedehands speelgoed is een prima keuze, voor je portemonnee én voor het milieu. Je moet er alleen wat beter naar kijken, omdat je de geschiedenis niet kent en de verpakking met waarschuwingen vaak ontbreekt.

Kijk eerst of alles heel en stevig is: geen scheuren, losse naden bij knuffels, gebroken plastic met scherpe randen of splinters bij houten speelgoed. Zonder doos weet je niet voor welke leeftijd iets bedoeld was, dus doe zelf de wc-rolletjescheck voor kleine onderdelen. Verder:

Zit het schroefje van het batterijvak er nog in, en zijn er geen lekkende of geoxideerde batterijen achtergebleven?
Zijn magneten nog goed ingesloten?
Is het speelgoed teruggeroepen? Zoek bij twijfel op de naam van het product plus “terugroepactie”. Ook de Europese waarschuwingsdatabank Safety Gate geeft een overzicht van gevaarlijke producten.

Heel oud speelgoed van zolder is leuk voor de nostalgie, maar de eisen waren vroeger minder streng. Geef het liever niet aan een baby of peuter.

Was knuffels en stoffen speelgoed op de temperatuur die het label toelaat, en neem hard speelgoed af met een sopje.

9. Kopen via webwinkels en marktplaatsen buiten de EU

Via internationale webwinkels en marktplaatsen kun je speelgoed laten opsturen dat rechtstreeks van buiten de Europese Unie komt. Dat is vaak goedkoop, maar het betekent ook dat er niet altijd een bedrijf in de EU is dat verantwoordelijk is voor de veiligheid van het product. Bij een gewone winkel of webwinkel in Nederland of de EU is dat wel zo: die moet ervoor zorgen dat wat hij verkoopt aan de regels voldoet.

Let hier dus extra op:

Een CE-logo op de foto of verpakking zegt bij zulke producten nog minder dan normaal.
Productfoto’s en beschrijvingen kunnen afwijken van wat je echt krijgt.
Gebruiksaanwijzing en waarschuwingen ontbreken soms, of staan er alleen in een taal die je niet leest.
Terugsturen of klagen is lastiger.

Twijfel je, kijk dan of je hetzelfde type speelgoed ook bij een bekende winkel kunt vinden. Bij speelgoed voor baby’s en peuters, en bij alles met knoopcelbatterijen of magneten, loont dat zeker.

10. Wat doe je als speelgoed gevaarlijk blijkt?

Merk je na het uitpakken dat er iets niet klopt? Denk aan een batterijvak dat zomaar openspringt, onderdelen die na een dag spelen afbreken of een sterke chemische lucht. Doe dan het volgende:

Haal het speelgoed weg bij de kinderen en leg het ergens buiten bereik.
Neem contact op met de winkel of verkoper. Die is aanspreekbaar op wat hij verkoopt.
Meld het bij de NVWA. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit houdt toezicht op de veiligheid van speelgoed en andere consumentenproducten. Via de website van de NVWA kun je een onveilig product melden. Met zo’n melding help je ook andere ouders.
Gooi het product nog niet weg als je een melding doet: bewaar het samen met de verpakking, bon of orderbevestiging.

Is er al iets gebeurd, zoals een ingeslikte batterij of magneet, dan gaat medische hulp natuurlijk altijd voor.

De checklist in het kort

Zet deze vragen in je telefoon voor als je aan het shoppen bent:

Staat er een CE-markering op, en een naam en adres van fabrikant of importeur?
Is er een waarschuwing voor kinderen onder de 3, en is er een kind van die leeftijd in de buurt?
Zitten er kleine onderdelen in die in een wc-rolletje passen?
Zit het batterijvak vast met een schroefje?
Zijn eventuele magneten goed ingesloten?
Zijn koorden en touwtjes niet te lang?
Is het geluid niet te hard, of is er een volumeknop?
Volg je bij slijm, schmink en experimenteerdozen de leeftijd en het advies op de verpakking?
Tweedehands: is alles heel, schoon en niet teruggeroepen?
Koop je buiten de EU: is het het risico waard?

Zoek je nog ideeën die bij de leeftijd van het kind passen, kijk dan ook eens bij sinterklaascadeaus per leeftijd.