Duurzaam speelgoed geven zonder dat het zuinig voelt

Speelgoed hoeft niet nieuw te zijn om een kind blij te maken. Een houten treinbaan die al bij twee gezinnen heeft gelegen, rijdt net zo goed. En een kind dat elke paar weken iets anders uit de speelotheek mag kiezen, heeft veel meer afwisseling dan met één dure doos.

Duurzaam kiezen betekent niet dat je alles anders moet doen. Het gaat vooral om een paar gewoonten: eerst kijken of iets tweedehands te vinden is, lenen wat maar even leuk is, kiezen voor speelgoed dat lang meegaat en repareren wat kapot is.

Tweedehands kopen: waar vind je het?

Veel speelgoed wordt maar een paar maanden of jaren gebruikt, omdat kinderen er gewoon snel uitgroeien. Daardoor is er tweedehands veel te vinden, vaak in goede staat.

Marktplaats en andere tweedehandssites

Op Marktplaats vind je zo ongeveer alles, van een complete Duplo-bak tot een poppenhuis of een loopfiets. Een paar dingen om op te letten:

Zoek ook op merknaam en type, zoals “BRIO rails”, “Kapla” of “Playmobil boerderij”. Veel verkopers zetten het merk in de titel.
Vraag om extra foto’s van details, bijvoorbeeld van de onderkant, de batterijklep of de inhoud van een doos.
Vraag bij puzzels, spellen en bouwsets altijd of ze compleet zijn. Dat is daar de belangrijkste vraag.
Kijk in de buurt. Ophalen scheelt verzendkosten en verpakkingsmateriaal, en je ziet het product voordat je betaalt.

Begin wel op tijd, want rond eind november zoeken veel ouders tegelijk naar dezelfde dingen.

Kringloopwinkels

In een kringloopwinkel is het vaak zoeken, maar soms vind je voor een paar euro een bak houten blokken, een stapel kinderboeken of een gezelschapsspel. Kijk bij spellen in de doos of alles erin zit; je kunt het meestal niet terugbrengen.

Ruilgroepen en weggeefkasten

Steeds meer buurten hebben een ruilgroep in een buurtapp of op sociale media, of een weggeefkast in de straat. Daar wordt speelgoed vaak gratis aangeboden of geruild. Ook op school of de kinderopvang kun je eens vragen of andere ouders een ruilmoment willen organiseren, bijvoorbeeld in november.

Mag een tweedehands cadeau van Sinterklaas komen?

Natuurlijk. Een kind van vier vraagt zich niet af of een treinbaan eerder bij een ander gezin heeft gelegen. Maak het speelgoed goed schoon, vervang waar nodig de batterijen en pak het netjes in. Met oudere kinderen kun je er ook open over zijn. Veel kinderen vinden het juist leuk dat een spel “een verhaal” heeft.

Houten speelgoed: gaat lang mee

Houten speelgoed is niet automatisch duurzamer, maar het heeft wel een paar voordelen. Een houten treinbaan, blokkendoos of keukentje is stevig en overleeft vaak meerdere kinderen. Gaat er iets mis, dan schuur je een kras weg of lijm je een losse verbinding. En bekende merken als BRIO en Kapla houden hun waarde, dus je kunt ze later goed verkopen of doorgeven.

Let wel op of het hout glad en splintervrij is, en of de verf of lak niet afbladdert. Een goedkoop houten speeltje dat snel kapot gaat, is ook niet duurzaam.

De speelotheek: speelgoed lenen

Een speelotheek (ook wel speel-o-theek) werkt net als een bibliotheek, maar dan met speelgoed. Je wordt lid, vaak voor een klein bedrag per jaar, en mag dan een aantal stuks speelgoed lenen voor een paar weken. Daarna breng je het terug en kies je iets nieuws.

Kinderen raken snel uitgekeken op speelgoed. Door te lenen hebben ze steeds iets nieuws zonder dat je huis volloopt. Daarnaast kun je dingen uitproberen voordat je ze koopt:

Twijfel je of een knikkerbaan of een groot bouwpakket echt wordt gebruikt? Leen het eerst.
Groot speelgoed als een poppenhuis, een garage of een loopauto heb je dan alleen in huis zolang het echt leuk is.
Bij veel speelotheken kun je ook gezelschapsspellen lenen. Handig om een spel te testen voordat het op het verlanglijstje komt.

Speelotheken worden vaak gerund door vrijwilligers. Bij het terugbrengen wordt meestal gekeken of alles compleet is, dus het helpt als je thuis een vaste bak of tas voor het geleende speelgoed hebt.

Openingstijden, kosten en regels verschillen per speelotheek. Zoek op “speelotheek” met de naam van je gemeente of woonplaats, of vraag het na bij de bibliotheek, het consultatiebureau of de kinderopvang. Niet elke plaats heeft er een, maar vaak zit er wel een in de buurt.

Speelgoed dat meegroeit

Het duurzaamste speelgoed is speelgoed dat jarenlang gebruikt wordt. Een paar soorten die dat vaak doen:

Blokken en bouwmateriaal. Een dreumes stapelt, een kleuter bouwt een toren en een kind van acht bouwt een knikkerbaan. Duplo kun je later combineren met LEGO.
Een houten treinbaan, die je elk jaar kunt uitbreiden met een paar onderdelen, ook tweedehands.
Een keukentje, winkeltje of verkleedkist. Kinderen van verschillende leeftijden gebruiken zulk rollenspelspeelgoed elk op hun eigen manier.
Een loopfiets of step, die vaak van kind op kind gaat.
Gezelschapsspellen met meerdere niveaus. Sommige spellen speel je met jonge kinderen in een vereenvoudigde vorm en later met de echte regels.

Twijfel je tussen twee cadeaus, vraag jezelf dan af of je kind er over twee jaar nog mee speelt. En als dat niet zo is: kan een ander kind het dan nog gebruiken?

Repareren in plaats van weggooien

Veel speelgoed belandt bij het afval terwijl het met een kleine reparatie weer bruikbaar is.

Knuffels: een losse naad naai je met een paar steekjes dicht. Sommige kinderen vinden hun knuffel daarna zelfs nog leuker.
Houten speelgoed: opschuren, lijmen of opnieuw schilderen met verf die geschikt is voor speelgoed.
Elektronisch speelgoed: soms zijn alleen nieuwe batterijen of een schoongemaakt batterijvak nodig.
Puzzels en spellen met ontbrekende onderdelen: een ontbrekende pion vervang je door een pion uit een ander spel. Bij sommige fabrikanten kun je losse onderdelen nabestellen.

In veel plaatsen is ook een Repair Café, waar vrijwilligers helpen met repareren. Neem je kind mee, dan ziet het meteen hoe iets in elkaar zit.

Speelgoed zonder batterijen

Speelgoed zonder batterijen is beter voor het milieu en geeft vaak ander spel. Een kind dat een autootje zelf laat rijden, bedenkt er een verhaal bij. Een pratende pop doet al veel van het spelen zelf.

Wil je toch iets met batterijen kopen, neem dan oplaadbare batterijen en een oplader. Op den duur scheelt dat geld en gooi je minder weg. Lege batterijen lever je in bij een inzamelpunt, bijvoorbeeld in de supermarkt.

Inpakken zonder veel afval

Pakjesavond en Kerst leveren al snel een paar vuilniszakken pakpapier op. Dat kan minder:

Gebruik krantenpapier of oude tekeningen. Kinderen kunnen zelf inpakpapier versieren voor de cadeaus van anderen.
Pak in met een stoffen tas of theedoek, die je daarna gewoon weer gebruikt.
Strijk mooi papier na het uitpakken glad en bewaar het voor volgend jaar, net als stevige dozen.
Een touwtje of lint dat je hergebruikt, is net zo feestelijk als een rol plakband.

Voor surprises kun je prima restmateriaal gebruiken: lege dozen, wc-rollen en kranten.

Gooi de verpakking van nieuw speelgoed ook niet meteen bij het oud papier als je het later nog wilt doorverkopen of uitlenen. Met doos gaat dat een stuk makkelijker.

Duurzaam beginnen bij het verlanglijstje

Het makkelijkste moment om duurzaam te kiezen, is voordat er iets gekocht wordt. Zet op het verlanglijstje bij items dat tweedehands ook prima is, of voeg een abonnement op de speelotheek of een uitje toe. Hoe je zo’n lijstje samen met je kind maakt, lees je in een digitaal verlanglijstje maken met je kind. En spreek in de familie af wie wat koopt, zodat er geen dubbele cadeaus komen; daar staan tips over in geen dubbele cadeaus: afspraken met de familie.

Je hoeft niet alles in één keer om te gooien. Koop dit jaar bijvoorbeeld één cadeau tweedehands, of leen iets bij de speelotheek in plaats van het te kopen.